15 پاسخ به یک پرسش/ تلاش دولت یازدهم برای تصحیح اشتباه سال 1389
به گزارش خبرنگار آرانیوز( حوزه تهران )
آن زمان حجم زیادی از بودجه های دولتی صرف پرداخت یارانه به کالاهایی می شد که به صورت ناعادلانه در اختیار مردم بخصوص ثروتمندان و پرمصرف ها قرار می گرفت. اما از همان ابتدای اجرای هدفمندی یارانه ها اشتباهی رخ داد که پس از گذشت چند سال همچنان گریبان اقتصاد ملی را گرفته است.
درحالی که قرار بود تنها نیازمندان یارانه نقدی دریافت کنند و مابقی عواید حاصل از افزایش قیمت حامل های انرژی به بخش تولید، حمل و نقل و سلامت اختصاص یابد، تمام ایرانی ها یارانه بگیر شدند و دیگر سهمی برای سایر بخش ها باقی نماند. برهمین اساس از آن سال ها اقتصاددانان درباره تبعات منفی این روش پرداخت یارانه هشدار دادند. روی کارآمدن دولت یازدهم فرصت دوباره ای شد تا قطار هدفمندی یارانه ها به ریل اصلی خود بازگردد. مجلس دولت را موظف کرد تا به غیر از نیازمندان سایر اقشار را از فهرست یارانه نقدی خارج کند. برهمین اساس طرح انصراف داوطلبانه اجرایی شد که البته بیش از 95 درصد ایرانی ها برای دریافت یارانه مجدداً ثبت نام کردند. حال برای حذف دستوری یارانه بگیران پردرآمد به بانک اطلاعاتی قابل اتکایی نیاز است تا حقی از کسی ضایع نشود، بانکی که وجود ندارد و باعث شده تا روند گذشته ادامه یابد.
در همین زمینه حسن روحانی رئیس جمهوری در کنفرانس اقتصاد ایران درباره نحوه اجرای هدفمندی و پرداخت یارانه نقدی پرسشی مطرح کرد تا اقتصاددانان و صاحبنظران به آن پاسخ دهند. 15 اقتصاددان در گفت و گو با روزنامه ایران به سؤال رئیس جمهوری پاسخ داده اند.
**یارانه نقدی2 سال دیگر بی ارزش می شود
دکتر احمد مجتهد استاد دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه حذف داوطلبانه یارانه بگیران موفق نبود، گفت: دولت با استفاده از اطلاعات آماری دستگاه های مختلف مانند اصناف و املاک نسبت به شناسایی یارانه بگیران اقدام کند. وی افزود: با توجه به نرخ تورم بالای سال های اخیر، یارانه نقدی پرداختی در عمل قدرت خرید خود را از دست داده است به طوری که هم اکنون به 60 درصد قدرت اولیه خود رسیده است. همچنین با توجه به پیش بینی تورم حدود 2 رقمی در دو سال آینده باید گفت که از این قدرت خرید تنها 5 درصد باقی خواهد ماند. بنابراین حتی اگر اقدامی در این زمینه هم انجام نشود تا چند سال دیگر یارانه نقدی ارزش خود را از دست خواهد داد.
این اقتصاددان با بیان اینکه از ابتدا قرار نبود هدفمندی یارانه ها و پرداخت یارانه نقدی همیشگی باشد، تصریح کرد: برای هدفمند شدن یارانه نقدی باید با بین شهر و روستا، شهرهای کوچک و بزرگ و حتی مناطق داخلی شهرها تفاوت قائل شد. برای مثال با استفاده از میزان برق مصرفی خانوارها می توان نسبت به شناسایی پرمصرف ها و پردرآمدها اقدام کرد.
وی با تأکید بر حذف یارانه نقدی عمده یارانه بگیران بجز افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی اظهار کرد: درصورتی که ازمیان حذف شدگان افرادی باشند که نیازمند واقعی یارانه باشند با مراجعه مجدد برای ثبت نام و غربال گری اطلاعات ارائه شده باید شناسایی دقیقی از آنها کرد و مستحقان را به فهرست یارانه ها اضافه کرد.
**شیوه توزیع یارانه مناسب نیست
دکتر لطفعلی بخشی استاد اقتصاد دانشگاه علامه گفت: در قانون هدفمندی یارانه ها پرداخت یارانه نقدی به افراد نیازمند تأکید شده اما از آغاز هدفمندی به خاطر مقاصد سیاسی، دولت وقت به همه اقشار یارانه نقدی پرداخت کرد در حالی که قطع یارانه ثروتمندان غیر قانونی نیست.
وی گفت: اکنون 50 درصد از کسانی که یارانه می گیرند مستحق دریافت آن نیستند و البته دولت براحتی می تواند با شناسایی افراد پردرآمد یارانه آنان را قطع کند و برای این کار نیازی به سرک کشیدن به حساب های مردم نیست و با طراحی یک برنامه جامع آماری می توان پردرآمدها را شناسایی کرد.
بخشی گفت: اکنون که قیمت نفت کاهش یافته بهترین زمان قطع یارانه ثروتمندان است و این کار محبوبیت دولت را در جامعه افزایش می دهد.
وی با تأکید بر اینکه تا نحوه کنونی پرداخت یارانه اصلاح نشود نباید مرحله سوم هدفمندی اجرا شود، گفت: هدفمندی یارانه ها و اجرای آن به شیوه فعلی هزینه های زیادی بر کشور تحمیل کرده است.
وی افزود: دولت باید برای قطع یارانه ثروتمندان اقدام جدی کند چون قرار نیست کار غیر قانونی انجام شود و آنچه دولت در نظر دارد کاملاً منطبق با قانون است. اگر نگاهی به توزیع یارانه ها داشته باشیم درخواهیم یافت که نامناسب ترین شیوه توزیع یارانه ها متعلق به ایران است.
** قطع هدفمندی یارانه ها در پایان برنامه ششم
دکتر کامران ندری استاد اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) یکی از اصول مهم در پرداخت یارانه نقدی را اضافه نشدن میزان یارانه نام برد و گفت: نخستین اقدام در اصلاح پرداخت یارانه ها این است که دولت این مبلغ را افزایش ندهد چون دولت اکنون نمی تواند آن را قطع کند.
وی افزود: اگر میزان مبلغ یارانه ثابت بماند تا یکی دو سال آینده ارزش این میزان یارانه آنقدر کاهش می یابد که قطع آن تأثیری در زندگی مردم نخواهد داشت.
به گفته ندری طبق قانون پرداخت یارانه نقدی باید به مدت 5 سال باشد بنابراین دولت از حالا باید برنامه ریزی کند که تا پایان برنامه ششم پرداخت یارانه را قطع کند.
وی فلسفه پرداخت یارانه را حمایت از اقشار آسیب پذیر دانست و گفت: به نظر می رسد شناسایی افراد کم درآمد و ادامه پرداخت یارانه به این قشر راحت تر از شناسایی پردرآمدها است.
ندری تأکید کرد: در قطع یارانه ثروتمندان و ادامه پرداخت یارانه به اقشار آسیب پذیر ممکن است خطاهایی رخ دهد و این امری کاملاً طبیعی است بنابراین دولت نباید نگرانی از بابت قطع یارانه ثروتمندان داشته باشد. وی گفت: یارانه نقدی نباید افزایش یابد اما دولت باید برنامه اصلاح قیمت حامل های انرژی را اجرا کند و آن را منوط به اجرای مرحله سوم
هدفمندی نکند.
**حذف 15 تا 20 میلیون نفر
محمد خوش چهره استاد اقتصاد دانشگاه تهران با بیان اینکه پرداخت یارانه نقدی به همه مردم بی عدالتی است و قطعاً دولت باید گروه هایی را از دریافت یارانه حذف کند اظهار کرد: در حال حاضر گمان می کنم اگر دولت بتواند دو گروه یعنی افرادی که تمکن مالی و دارایی و درآمدهای بالا دارند و گروه های متوسط جامعه با درآمدهای بالا را شناسایی کند و از قشر هدف پرداخت یارانه حذف کند 15 الی 20 میلیون یارانه بگیر از سیستم پرداخت یارانه حذف خواهد شد.
این اقتصاددان شناسایی پردرآمدها از راه هایی که طیب نیا وزیر اقتصاد بدان اشاره کرده است را راهکاری صحیح خواند و گفت: کسانی که بالاتر از 3 میلیون حقوق می گیرند، خانه با قیمت بالای 800 میلیون تومان و ماشین با قیمتی بیشتر از 60 میلیون تومان دارند یا آنکه سفرهای تفریحی به خارج از ایران می روند قطعاً مستحق دریافت یارانه نخواهند بود.
خوش چهره با بیان اینکه راه هایی که تاکنون برای حذف پردرآمدها از جامعه یارانه بگیران ارائه شده راه حل های جامعی نبوده است اظهار کرد: بهتر است دولت برای اجرای گام بعدی هدفمندی تا آخر سال جاری یک ثبت نام مجدد برای پرداخت یارانه انجام دهد اما این بار شرط تحقق یارانه اثبات فرض استحقاق دریافت یارانه باشد.
**فقرا شناسایی شوند نه ثروتمندان
دکتر میثم موسایی استاد دانشگاه تهران دراین باره اعتقاد دارد که پرداخت یارانه نقدی به تمام ایرانی ها اشتباهی بود که همچنان ادامه دارد و درخصوص حذف یارانه ها یک روحیه محافظه کارانه درکشور حاکم شده است.
به گفته وی کاهش قدرت خرید مردم در سه سال اخیر را نمی توان با پرداخت یارانه 45 هزار و 500 تومانی جبران کرد. این درحالی است که باید با توسعه بیمه های تأمین اجتماعی، بیکاری و درمان به معیشت مردم کمک کرد.
این اقتصاددان در ادامه گفت: به جای اینکه به دنبال شناسایی ثروتمندان باشیم باید فقرا را شناسایی کرد.
وی درپاسخ به این سؤال که با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران، دولت باید چگونه مشکل یارانه ها را حل کند، افزود: در کشور نیازمند تغییرات ساختاری در عرصه اقتصاد هستیم که این ساختارها شامل نظام مالیاتی و تأمین اجتماعی می شود. تأمین اجتماعی باید به گونه ای گسترش یابد که تمام اقشار جامعه بخصوص آسیب پذیران را تحت پوشش خود قرار دهد. به گفته وی دولت باید با استفاده از بانک های اطلاعاتی نظیر املاک و مستغلات، خودرو و حساب های بانکی و سهام، اقشار مختلف را شناسایی کند. این استاد دانشگاه گفت: درصورتی که در فرایند حذف انحراف و اشتباهی رخ دهد می توان به کسانی که خود را مستحق دریافت یارانه می دانند، اعلام کرد که برای ثبت نام به کمیته امداد امام خمینی(ره) مراجعه کنند.
**فراخوان دوباره برای انصراف از یارانه
مهدی تقوی استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی پرداخت یارانه نقدی را معضلی برای اقتصاد و کشور ارزیابی کرد که دولت قبل مسبب آن بود و گفت: اکنون دولت باید این معضل را طوری رفع کند که به اقشار آسیب پذیر فشار بیشتری وارد نشود. وی افزود: نرخ رشد منفی اقتصادی در سال های گذشته موجب کاهش قدرت خرید مردم شده و حتی طبقه متوسط را نیز آسیب پذیر کرده بنابراین دولت نمی تواند یارانه نقدی را برای این قشر قطع کند چون زندگی آنان مختل می شود اما باید راهکارهایی برای قطع یارانه دهک های بالا اجرا کند.
وی با اشاره به فراخوان سال گذشته دولت برای انصراف از یارانه توسط کسانی که احتیاجی به این پول ندارند گفت: اگر کسانی که واقعاً پرداخت یارانه نقدی هیچ تأثیری بر زندگی آنان ندارد انصراف می دادند اکنون مشکلات دولت در تأمین منابع کمتر بود و بار هزینه یارانه نقدی پایین می آمد.
به گفته تقوی با توجه به کاهش نرخ تورم از 40به زیر بیست درصد و مثبت شدن نرخ رشد اقتصادی دولت بار دیگر باید برای انصراف دهک های بالا از دریافت یارانه فراخوان برگزار کند. تقوی افزود: با توجه به بهبود نسبی اوضاع اقتصادی، مردم الان بهتر می توانند برای انصراف از دریافت یارانه تصمیم گیری کنند. استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی انصراف دهک های بالا از دریافت یارانه را موجب کاهش کسری بودجه دولت دانست.
**ضرورت راستی آزمایی اطلاعات
دکتر محمد حسین مهدوی عادلی اقتصاددان نیز معتقد است که از ابتدا سنگ بنای هدفمندی یارانه ها اشتباه بنا گذاشته شد. براساس اهداف پیش بینی شده در این قانون قرار بود یارانه ها که تا قبل از آن به تمام مردم و در قالب کالاهای مختلف پرداخت می شد، هدفمند شود و تنها به دست کسانی برسد که به آن نیاز دارند. اما این درحالی است که همانند قبل به همه ایرانی ها یارانه پرداخت شد.
این استاد دانشگاه درپاسخ به این سؤال که دولت چگونه باید یارانه بگیران پردرآمد را شناسایی و حذف کند تا این قانون به اهداف اصلی خود بازگردد، گفت: در این زمینه راهی که وجود دارد این است که ابتدا اقشار کم درآمد شناسایی شوند و این فرایند از پایین به بالا انجام شود.
وی تأکید کرد: براین اساس یارانه نقدی تنها باید به اقشار ضعیف جامعه مانند افراد تحت پوشش کمیته امداد، بهزیستی و بازنشسته ها پرداخت شود و گروه های دیگری که احساس می کنند نیازمند یارانه نقدی ماهانه هستند درخواست خود را به نهادی که توسط دولت معرفی می شود، اعلام کنند.
وی ادامه داد: دراین مرحله باید اطلاعاتی که توسط درخواست کنندگان ارائه می شود، راستی آزمایی شود تا پرداخت یارانه نقدی با کمترین انحراف انجام شود.
**مالزی مدلی موفق برای هدفمندی یارانه ها
دکتر شاهین شایان آرانی نظر دیگری دارد.
به اعتقاد وی، برای شناسایی اقشار پردرآمد از کم درآمد وجود بانک اطلاعاتی دقیق ضروری است و براین اساس بدون این بانک اطلاعاتی نمی توان کاری کرد.
این اقتصاددان افزود: معیار و ملاک هدفمندی یارانه ها براساس عدالت استوار شده است و نداشتن اطلاعات دقیق بی عدالتی است چراکه بدون اطلاعات نمی توان کسانی را که مستحق دریافت یارانه و کمک هستند شناسایی کرد، بنابراین نخستین گام برای هدفمندی واقعی یارانه ها تشکیل یک بانک اطلاعاتی است.
وی درپاسخ به این سؤال که باتوجه به نبود بانک اطلاعاتی قابل اتکا در حال حاضر چه باید کرد؟ گفت: به اعتقاد من باید دست نگه داشت، به این معنا که تا تشکیل بانک اطلاعاتی مورد نیاز به همین روش ادامه داد و یارانه پرداخت کرد. به گفته وی، درصورتی که بخواهیم می توان در مدت سه ماه و با بسیج تمام نهادها و دستگاه ها به یک بانک اطلاعاتی کامل و دقیق دست یافت.
