خطر سیلاب ها در گیلان/ عاقبت تبر کوفتن بر پیکر طبیعت ویرانی است
رشت- وقوع سیلاب ها از جمله معضلاتی است که استان گیلان در سال های اخیر بیش از همیشه با آن مواجه بوده که به گفته کارشناسان نتیجه دست درازی های انسان به طبیعت است. 
به گزارش آرانیوز؛گیلان سرزمین باران است و ارمغان باران از دیرباز سرسبزی و حیات بوده اما در سال‌های اخیر افزایش وقوع سیلاب‌ها به دنبال بارندگی، بارش‌ها را با دلهره جاری شدن سیل همراه کرده است.
سخن از سیل که به میان می‌آید، چشم‌ها بیش از همه متوجه آسیب‌هایی می‌شود که آدمی با زیاده خواهی و سهل انگاری بر پیکر طبیعت وارد آورده است. آنها که درختان را یکی پس از دیگری بر خاک می‌افکنند یا آنها که تن سبز زمین را برهنه می‌سازند و یا آنها که بی محابا از بستر و حریم رودخانه‌ها شن و ماسه برداشته‌اند، باور نداشته‌اند که شاید روزگاری با سیلاب دست به گریبان شوند.
آنها سالیان بسیار توصیه‌ها و هشدارها را نشنیده گرفته و چنین است که سیلاب‌ها جاری می‌شوند تا حجم عظیمی از ویرانی و خسارت به منابع و سرمایه‌های ملی در اوضاع و احوال رنجور اقتصاد ایران، بر جای بگذارد. تنها نگاهی به وقایع مهرماه سال جاری حاکی از عمق خطری است که گیلان را تهدید می‌کند. جاری شدن سیل ۹ مهر ماه ۲۰ میلیارد تومان خسارت به زیر ساخت‌های استان وارد کرده و سیلی دیگر اواخر مهر ماه امسال جان دو انسان را می‌گیرد و برآورد اولیه خسارت از سوی مسئولان ۵۰ میلیارد تومان اعلام می‌شود.
مدیر کل مدیریت بحران استانداری گیلان هفته گذشته در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تلاش شده با توجه به خسارت‌هایی که از گذشته به رودخانه‌ها به ویژه پل و خالی شدن پایه‌های پل، آسیب به گوشواره ۳۰ پل استان و ریزش و رانش دیواره رودخانه‌ها در جوار منازل مسکونی و همچنین جاده‌های بین روستایی وارد شده همه امکانات برای جلوگیری از خسارت‌های بیشتر استفاده شود.
امیر مرادی در ادامه به ایمن سازی تمام نقاطی که احتمال بروز بحران سیل و یا سیلاب در آن وجود داشته اشاره و بیان کرد: تلاش شده از همه امکانات استانی، شهرستانی و محلی برای مقابله با بحران‌ها استفاده شود.
مدیر کل مدیریت بحران استانداری گیلان با تأکید بر اینکه باید زیرساخت‌های موجود در استان گیلان، حفظ و حراست شوند، افزود: متأسفانه در سال‌های گذشته اهتمامی برای حفظ این سرمایه‌ها وجود نداشته و عدم تخصیص اعتبارات سبب شده تا همه این عوامل زمینه را برای آسیب پذیر بودن گیلان در هر بارش بارانی اضافه شود.
عاقبت رفتارهای نسنجیده
فعال محیط زیست و دانشجوی مقطع دکترای زمین شناسی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به بخش زیادی از سیلاب‌های اخیر را نمی‌توان بلای طبیعی نامید، اظهار کرد: این سیلاب‌ها مستقیماً نتیجه رفتارهای نسنجیده و مداخله گرایانه ما در طبیعت است.
امید جاهد مریان با بیان اینکه بی تردید عوامل متعددی در وقوع سیل دخالت دارند، افزود: اما شاید با قاطعیت بتوان گفت مهمترین عامل افزایش تعداد و شدت سیل‌ها در شمال کشور، نابودی پوشش گیاهی بوده که به علت «جنگل تراشی» و «دامداری افسار گسیخته» رخ داده است مهمترین عامل افزایش تعداد و شدت سیل‌ها در شمال کشور، نابودی پوشش گیاهی بوده که به علت «جنگل تراشی» و «دامداری افسار گسیخته» رخ داده است.
وی درباره چگونگی شکل‌گیری سیل نیز گفت: به طور ساده، سیل را می‌توان افزایش ناگهانی آبدهی رودها تا چندین برابر حالت عادی تعریف کرد. واضح است که هرچه مقدار بارش بیشتر باشد احتمال وقوع سیل افزایش می‌یابد.
جاهد مریان با اشاره به بیان اینکه وقوع سیل فقط توسط مقدار بارش کنترل نمی‌شود، تصریح کرد: یکی از مهمترین مفاهیم علم هیدرولوژی، «لگ تایم» یا همان تفاوت زمانی زمان وقوع اوج بارندگی و زمان وقوع اوج تخلیه روان آب از منطقه است.
وی با بیان اینکه به بیان ساده‌تر سوال این است که چند دقیقه میان شدیدترین لحظه یک بارندگی و بیشترین مقدار آب وارد شده به رودخانه اصلی فاصله زمانی وجود دارد، ادامه داد: هرچه این فاصله زمانی کاهش یابد، یعنی روان آب‌های بیشتری با سرعت به رودخانه‌ها برسند، احتمال وقوع سیلاب افزایش می‌یابد. در واقع کاهش «لگ تایم» به معنای هجوم حجم عظیمی از آب به دره‌ها و زهکش ها در مدت زمان کوتاه است. که عوامل متعددی مانند شیب زمین، شدت بارش و جنس بستر بر «لگ تایم» مؤثر هستند، اما بدون شک مهمترین عامل کنترل کننده «لگ تایم»، پوشش گیاهی است.
جاهد یادآور شد: همه ما تجربه پناه گرفتن در زیر شاخه‌های درختان، هنگام بارندگی را داشته‌ایم. قطرات باران پس از برخورد به برگ درختان، گاهی تا چندین دقیقه در مسیر رسیدن به زمین معطل می‌شوند. گیاهان علفی نیز به عنوان سدهایی بر سر راه روان آب‌ها عمل می‌کنند و ضمن افزایش نفوذ آب به عمق زمین از سرعت آب‌های جاری می‌کاهند. وجود پوشش گیاهی به همین سادگی، موجب به تأخیر افتادن تخلیه آب باران از حوضه آبریز می‌شود و به این ترتیب با افزایش لگ تایم، احتمال وقوع سیل را کاهش می‌دهد.
«گل‌سیل ها» پدیده‌ای که با رانش زمین اشتباه گرفته می‌شود
این فعال محیط زیست در ادامه به تیر ماه ۹۹ و ماهیت سیل‌های شدیدی که در ییلاقات تالش رخ داد اشاره و اظهار کرد: آنچه که تیرماه سال گذشته در ییلاقات تالش رخ داد و رسانه‌های محلی به اشتباه آن را رانش زمین خواندند، از نظر علمی در واقع نوعی گل سیل یا «مادفلود» بود.
وی با بیان اینکه «گل سیل»، به سیلی اطلاق می‌شود که جریان آب، حاوی بار رسوبی بسیار بیش از حد معمول یعنی بیش از ۵۰ درصد حجمی است، ادامه داد: این پدیده در پی بارش‌های ناگهانی شدید در حوضه‌های آبریز رخ می‌دهد و کاملاً متفاوت از رانش یا هرنوع پدیده وابسته به حرکات دامنه‌ای است. «ماد فلودها» از نشانه‌های بارز فرسایش شدید خاک از طریق نابودی پوشش گیاهی، دامداری و کشاورزی افسارگسیخته و تغییر جریان‌های هیدرولوژیکی طبیعی زمین هستند.
جاهد با بیان اینکه با توجه به شواهد موجود، سیل سال گذشته در تالش بزرگترین «گل سیل» نیم قرن اخیر در منطقه بوده است، افزود: وقوع پدیده «گل سیل» با چنین حجم عظیمی به هیچ وجه طبیعی نیست و نشانه روشنی از نقش پررنگ عوامل مخرب ناشی از رفتار ما انسان‌ها است وقوع این پدیده با چنین حجم عظیمی به هیچ وجه طبیعی نیست و نشانه روشنی از نقش پررنگ عوامل مخرب ناشی از رفتار ما انسان‌ها است. حقیقت این بوده که می‌توان تمام صدها سیل بزرگ و کوچکی که هر سال در استان گیلان رخ می‌دهد را از فجایع ملی دانست.
وی اضافه کرد: علت اینکه ما به راحتی از کنار آنها عبور می‌کنیم این است که درک درستی از ارزش میلیون‌ها تن خاک و صدها اصله درختی که در این حوادث از بین می‌روند، نداریم.
