تنگه هرمز روی میز قمار ترامپ؛ آیا تفاهم‌نامه ۶۰ روزه، محاصره دریایی ایران را می‌شکند؟
در میانه افزایش تنش‌ها در خلیج فارس و هم‌زمان با زمزمه‌هایی درباره نزدیک‌شدن تهران و واشینگتن به یک تفاهم اولیه، دونالد ترامپ عصر جمعه مدعی شد «محاصره دریایی ایران از همین حالا برداشته می‌شود» و کشتی‌های گرفتار می‌توانند به کشورهای خود بازگردند؛ ادعایی که به باور ناظران، معادلات را به سمت احتمال شکل‌گیری یک چارچوب توافق موقت سنگین‌تر کرده است. 
به گزارش آرانیوز در میانه افزایش تنش‌ها در خلیج فارس و هم‌زمان با زمزمه‌هایی درباره نزدیک‌شدن تهران و واشینگتن به یک تفاهم اولیه، دونالد ترامپ عصر جمعه مدعی شد «محاصره دریایی ایران از همین حالا برداشته می‌شود» و کشتی‌های گرفتار می‌توانند به کشورهای خود بازگردند؛ ادعایی که به باور ناظران، معادلات را به سمت احتمال شکل‌گیری یک چارچوب توافق موقت سنگین‌تر کرده است.
با این حال تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ واکنش رسمی از سوی تهران در تأیید یا تکذیب ادعای ترامپ منتشر نشده و همین خلأ، فضای پرونده را در وضعیت تعلیق نگه داشته است؛ تعلیقی که خود ترامپ نیز با مواضع چندپهلو به آن دامن زده است.
شرط‌گذاری هم‌زمان با «خبر رفع محاصره»
ترامپ در پیام دیگری بار دیگر برخی شروط مدنظر واشینگتن را تکرار کرد؛ از جمله اینکه ایران «نباید هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند» و تنگه هرمز باید فوری و بدون محدودیت برای کشتیرانی جهانی باز شود او همچنین از ضرورت پاکسازی سریع مین‌های دریایی سخن گفت و مدعی شد مواد غنی‌شده ایران «با هماهنگی تهران و آژانس» توسط آمریکا جمع‌آوری و نابود خواهد شد.
رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال گفت فعلاً تبادل مالی انجام نمی‌شود و تصمیم نهایی در «اتاق وضعیت» کاخ سفید گرفته خواهد شد؛ ادبیاتی که بار دیگر نشان می‌دهد واشینگتن در حال ارسال پیام‌های دوگانه است: از یک سو نمایش «پیشرفت» و از سوی دیگر، حفظ اهرم تهدید.
آتش‌بس شکننده؛ ۵۳ روز «عدم قطعیت»
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که ۵۳ روز از آغاز آتش‌بس میان ایران و آمریکا می‌گذرد؛ آتش‌بسی که به گزارش رسانه‌های آمریکایی، بیشتر شبیه تعلیق بحران بوده تا پایان تنش. در این مدت نه نشانه‌ای از صلح پایدار دیده شده و نه جنگ به‌طور کامل از دستور کار خارج شده است.
هم‌زمان، طی هفته گذشته موجی از گزارش‌ها درباره تدوین پیش‌نویس «یادداشت تفاهم» و کاهش تنش در خلیج فارس منتشر شد؛ اما مسئله کلیدی همچنان یک نقطه است: امضای نهایی ترامپ؛ رئیس‌جمهوری که هم از «پیشرفت خوب» حرف می‌زند و هم تهدید می‌کند در صورت محقق نشدن خواسته‌هایش، حملات می‌تواند از سر گرفته شود.
نیویورک‌تایمز: واشینگتن بین مذاکره و تهدید گیر کرده
در همین چارچوب، نیویورک‌تایمز در تحلیلی گزارش داده ترامپ با ترکیب «مذاکره» و «تهدید جنگ»، فضای تصمیم‌گیری را در واشینگتن مبهم کرده و حتی به گفته یک مقام دفاعی آمریکا، ده‌ها هزار نیروی این کشور در وضعیت آماده‌باش و بلاتکلیف قرار دارند. در این روایت، نه تهران می‌تواند به پایان بحران مطمئن باشد و نه آمریکا تصویر روشنی از دستاورد ارائه می‌کند.
برخی تحلیل‌ها نیز تعلل کاخ سفید را به ملاحظات اسرائیل و معادلات جبهه لبنان مرتبط می‌دانند؛ جایی که هم‌زمان با انتشار اخبار مثبت از کانال‌های دیپلماتیک، گزارش‌هایی از تشدید حملات اسرائیل علیه حزب‌الله مخابره شده است.
گره اصلی: تنگه هرمز و «مدیریت عبور»
طبق گزارش‌ها، تنگه هرمز به مهم‌ترین محور اختلاف تبدیل شده است. آمریکا خواهان بازگشایی فوری و بدون قید و شرط است؛ اما ایران بر حق خود و عمان در مدیریت عبور و حتی احتمال تعریف سازوکار خدمات دریایی تأکید دارد. برخی روایت‌ها از توافق‌های کوتاه‌مدت (از جمله بازگشت عبور کشتی‌های تجاری به وضعیت پیش از جنگ برای یک دوره محدود) سخن می‌گویند، اما وضعیت بلندمدت همچنان محل اختلاف است.
جنوب ناآرام؛ هشدار درباره بازگشت درگیری
در سطح میدانی نیز نشانه‌هایی از شکنندگی آتش‌بس دیده می‌شود. گزارش‌هایی درباره تحرکات نظامی در جنوب ایران، ادعاهایی درباره رهگیری پهپاد و همچنین روایت‌های متناقض از تبادل آتش، بار دیگر نشان داد خلیج فارس می‌تواند با یک خطای محاسباتی وارد دور تازه‌ای از تنش شود؛ وضعیتی که بازار انرژی را نیز به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.
جنگ روایت‌ها و نقش میانجی‌ها
هم‌زمان با جدال سیاسی، جنگ روایت‌ها نیز شدت گرفته است؛ از گزارش‌های ماهواره‌ای و ادعاهای رسانه‌ای درباره توانمندی‌های نظامی ایران تا برجسته‌سازی طرح‌های اقتصادی مانند صندوق‌های بزرگ سرمایه‌گذاری و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده.
در پشت صحنه، شبکه‌ای از میانجی‌ها از جمله پاکستان، قطر و عمان در حال نقش‌آفرینی‌اند و هر کدام تلاش دارند مسیر بحران را مدیریت کنند. در این میان، سایه اسرائیل نیز بر روند گفت‌وگوها سنگینی می‌کند؛ حتی اگر رسماً پای میز مذاکره نباشد.
جمع‌بندی
برآیند گزارش‌ها نشان می‌دهد تهران و واشینگتن ممکن است به یک چارچوب اولیه نزدیک شده باشند، اما توافق نهایی همچنان در گرو تصمیم سیاسی ترامپ، اختلافات بر سر تنگه هرمز، معادلات میدانی منطقه و مدیریت روایت پیروزی در داخل آمریکاست؛ مجموعه‌ای از متغیرها که آتش‌بس فعلی را در شکننده‌ترین وضعیت خود قرار داده است.
خبرنگار: حسام دیانت مهر
