پایان جنگ، آغاز رویارویی با واقعیت؛ عبور از ۶ میدان مین اقتصادی و اجتماعی

با فروکش کردن التهابات ناشی از درگیری‌های نظامی و عبور از فاز تقابل مستقیم، سایه سنگین نبرد از سر کشور عبور کرده است. اما خاموش شدن آتش سلاح‌ها به معنای پایان چالش‌ها نیست؛ بلکه آغاز رویارویی با واقعیت‌هایی است که پشت دود و جنگ پنهان مانده بودند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در دوران موسوم به «پساجنگ»، شش چالش کلیدی پیش روی کشور قرار دارد که عبور از آن‌ها نیازمند تدابیر ویژه است.

۱. سونامی تورم و بحران قدرت خرید

پایان درگیری‌ها نتوانسته تلاطم شاخص‌های اقتصادی را مهار کند. با تورم سالانه‌ای که مرز ۵۷٪ را رد کرده و تورم نقطه‌به‌نقطه‌ای که در کانال ۸۳٪قرار دارد، زنگ خطر معیشت به صدا درآمده است. وابستگی ده‌ها میلیون نفر به یارانه‌های دولتی در کنار عقب‌ماندگی شدید دستمزدها از هزینه‌های مسکن، خودرو و سبد غذایی، فشار بی‌سابقه‌ای را بر خانوارها تحمیل کرده است.

۲. صورت‌حساب سنگین بازسازی

ترمیم آنچه ویران شده، نیازمند بودجه‌ای هنگفت است. برآوردها از میزان تخریب زیرساخت‌های حیاتی انرژی، صنایع، خطوط حمل‌ونقل و همچنین آسیب به هزاران واحد مسکونی و نقلیه، ارقامی متفاوت از $20$ تا $270$ میلیارد دلار را نشان می‌دهد. تامین این منابع در کنار حمایت مالی از خانواده‌های آسیب‌دیده، یک چالش بزرگ برای بودجه کشور است.

۳. نیاز مبرم به ترمیم روان جامعه

جامعه‌ای که درگیری‌های پیاپی و التهابات داخلی را از سر گذرانده، به شدت نیازمند بازتوانی روانی و اجتماعی است. مسائلی نظیر محدودیت‌های فضای مجازی، تغییرات سبک زندگی، وقفه در سیستم آموزشی و افت امید به آینده، گره‌هایی هستند که باز کردن آن‌ها برای جلوگیری از فرسایش اجتماعی ضروری است.

۴. هزارتوی تجارت در سایه تحریم

توقف نبرد نظامی، قفل تحریم‌های اقتصادی آمریکا را باز نکرده است. با تداوم سیاست‌های سخت‌گیرانه، اقتصاد ایران همچنان ناچار به استفاده از مسیرهای پرهزینه، غیررسمی و شبکه‌های واسطه‌ای برای فروش انرژی و تامین نیازهای تجاری خود از طریق شرکای خاص است.

۵. ضرورت تغییر ریل در دستگاه دیپلماسی

تجربه تنش‌های اخیر، زنگ بیدارباشی برای سیاست خارجی بوده است. کارشناسان اکنون از ضرورت یک تغییر رویکرد اساسی (پارادایم شیفت) سخن می‌گویند؛ بازنگری در نحوه تعامل با همسایگان، قدرت‌های شرقی و غربی برای ایجاد بازدارندگی پایدار و جلوگیری از تکرار سایه جنگ.

۶. تشدید ناترازی‌ها و قهر طبیعت

در کنار بحران‌های دست‌ساز بشر، محیط زیست نیز به مرحله هشدار رسیده است. فرونشست زمین، خشکسالی و آلودگی هوا، اکنون با آسیب‌های واردشده به تاسیسات انرژی ترکیب شده‌اند. ناترازی در تامین آب، برق و گاز، بحران خاموشی است که بدون نیاز به هیچ جنگ‌افزاری، ساختار کشور را تهدید می‌کند.

خبرنگار: حسام دیانت مهر