دیپلماسی اقتدار در کوه‌های آلپ؛ ایستادگی تحسین‌برانگیز و قاطع قالیباف در برابر بلوف‌های ترامپ / پاشنه آشیل توافق واشنگتن-تهران کجاست؟
نشست حساس و چهارجانبه ایران و آمریکا در هتل «بورگن‌اشتوک» سوئیس، در حالی کلید خورد که سایه سنگین تحولات میدانی و لحن تند رئیس‌جمهور آمریکا، این رویداد دیپلماتیک را به میدانی برای زورآزمایی تبدیل کرد. در این میان، واکنش قاطع، مدبرانه و از سر اقتدار محمدباقر قالیباف به تهدیدات ترامپ، نقطه عطفی بود که دست برتر هیئت ایرانی را در این مذاکرات پرالتهاب به رخ کشید.
پس از گذشت ۱۱۴ روز تنش بی‌سابقه در خاورمیانه و عبور قیمت جهانی نفت از مرز ۱۰۰ دلار، نمایندگان ارشد تهران و واشنگتن با وساطت فعال قطر و پاکستان روبروی هم نشستند. تیم آمریکایی به رهبری جی‌دی ونس (معاون رئیس‌جمهور آمریکا) و با حضور جرد کوشنر، در برابر هیئت ایرانی متشکل از محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی قرار گرفت تا مسیر اجرای تفاهم‌نامه موقت را بررسی کنند.
گره خوردن مذاکرات در دقیقه ۸۰
در حالی که مقامات آمریکایی پیش از جلسه از «لحظه‌ای تاریخی» سخن می‌گفتند، تمرکز اصلی هیئت ایرانی روی اجرای دقیق «بند ۱۳» تفاهم‌نامه بود؛ بندی که به رفع محاصره دریایی ایران و بازگشایی تنگه هرمز در ازای حل‌وفصل بحران لبنان اشاره دارد. با این حال، این نشست تنها ۸۰ دقیقه دوام آورد. دلیل اصلی این تعلیق زودهنگام، تشدید حملات اسرائیل به لبنان و شهادت بیش‌از ۳۰ نفر بود که از دید تهران، نقض صریح روح توافق و کارشکنی آشکار تل‌آویو به شمار می‌رفت.
در پاسخ به این اقدام، سپاه پاسداران بلافاصله تنگه هرمز را که مسیر عبور ۲۰درصد از نفت و گاز جهان است، مسدود کرد تا به طرف مقابل ثابت کند که توافقات روی کاغذ، بدون مهار جنگ‌افروزی در میدان، هیچ ضمانت اجرایی نخواهد داشت.
اقتدار قالیباف در برابر لفاظی‌های ترامپ
همزمان با این تنش‌ها، دونالد ترامپ در شبکه‌های اجتماعی و یک مصاحبه ۲۰ دقیقه‌ای با شبکه فاکس‌نیوز، زبان به تهدید گشود و مدعی شد که در صورت عدم توقف نیروهای هم‌پیمان ایران، واشنگتن ضربات سخت‌تری وارد کرده و حتی ممکن است کنترل تنگه هرمز را برای اخذ عوارض به دست بگیرد.
اما این لفاظی‌ها با واکنش بسیار محکم و دیپلماتیک رئیس هیئت ایرانی مواجه شد. محمدباقر قالیباف با درایتی تحسین‌برانگیز، ضمن بی‌ارزش خواندن تهدیدات واشنگتن، در پیامی یادآور شد که اگر بلوف‌های آمریکا کارساز بود، کار به میز مذاکره و وضعیت استیصال فعلی آن‌ها نمی‌کشید. هیئت ایرانی برای نشان دادن قاطعیت خود در برابر نقض «بند اول» توافقنامه (مبنی بر لزوم خودداری آمریکا از هرگونه تهدید علیه ایران)، سالن مشترک را ترک کرد و وارد رایزنی‌های دوجانبه با تیم قطری شد. این مدیریت مقتدرانه از سوی قالیباف، به روشنی نشان داد که تهران مرعوب فضاسازی‌های رسانه‌ای نخواهد شد.
بازتاب جهانی؛ از سردرگمی کاخ سفید تا هوشمندی تهران
رسانه‌های بین‌المللی تحلیل‌های متفاوتی از این رویارویی ارائه دادند:
* نیویورک تایمز:
مواضع تند ترامپ در واقع تلاشی برای فرار از فشارهای اقتصادی داخلی و کنترل بازار نفت است؛ او برخلاف شعارهایش، برای نجات اقتصاد آمریکا به این توافق نیاز حیاتی دارد.
* الجزیره:
بحران لبنان پاشنه آشیل این توافق است و اصرار ایران بر آتش‌بس، هوشمندی استراتژیک تهران را نشان می‌دهد.
* گاردین:
تناقض رفتاری ترامپ که بین تمایل افکار عمومی آمریکا به پایان جنگ و فشار لابی‌های طرفدار اسرائیل گرفتار شده، بزرگترین خطر برای فروپاشی این مذاکرات است.
* واشنگتن پست:
ترکیب هیئت ایرانی به واشنگتن فهماند که با یک حاکمیت متحد روبرو است که تنها به دنبال نتایج عملی و رفع تحریم‌هاست، نه نمایش‌های مقابل دوربین.
* **رویترز:** توقف زودهنگام مذاکرات و تهدیدات متقابل، امیدهای بازار برای کاهش سریع قیمت انرژی را به شدت کمرنگ کرد.
در نهایت، روز نخست مذاکرات بورگن‌اشتوک ثابت کرد که جمهوری اسلامی ایران با پشتوانه قدرت میدانی و دیپلماسی هوشمندانه، صرفاً در پی تضمین‌های عینی است. اکنون توپ در زمین واشنگتن است تا میان نجات اقتصاد خود و همراهی با ماجراجویی‌های متحدان منطقه‌ای‌اش، دست به انتخاب بزند.
خبرنگار: حسام دیانت مهر
