ابتکار تاریخی «CIS+۱»؛ گام بلند پزشکیان برای شکستن محاصره و پیوند با بازارهای منطقه
سفر دکتر مسعود پزشکیان به ترکمنستان و حضور در اجلاس شورای سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS)، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک تشریفاتی، به نقطه عطفی در پیوند ژئوپلیتیکی، ترانزیتی و اقتصادی ایران با همسایگان شمالی تبدیل شد. حضور جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان «نخستین مهمان ویژه» در تاریخ این شورا و رونمایی از ابتکار راهبردی «CIS+۱»، پیام روشنی از آغاز فصل نوینی در دیپلماسی منطقه‌ای دولت چهاردهم به همراه داشت.
ابتکار «CIS+۱»؛ معماری نوین در ژئوپلیتیک و همگرایی اقتصادی
طرح رسمی سازوکار «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع به‌علاوه ایران» موسوم به «CIS+۱»، مهم‌ترین پیشنهاد رئیس‌جمهور در جمع سران ۹ کشور منطقه (شامل روسیه، بلاروس، ترکمنستان، آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان و ارمنستان) بود. این پیشنهاد راهبردی با هدف ایجاد چارچوبی پایدار جهت هم‌افزایی در حوزه‌های کلیدی نظیر انرژی، ترانزیت، سرمایه‌گذاری مشترک، فناوری و بازرگانی مطرح شد تا ظرفیت‌های ایران را با بازار گسترده اوراسیا پیوند دهد.
پیام سیاسی تهران: امنیت منطقه‌ای تفکیک‌ناپذیر است
رئیس‌جمهور در مواضع تبیینی خود با اشاره به تحرکات نظامی آمریکا، رژیم صهیونیستی و سیاست تحریمی غرب تأکید کرد که فشار بر ایران هرگز در مرزهای کشور محدود نخواهد ماند. پزشکیان با بیان اینکه «امنیت و توسعه منطقه‌ای مفهومی تجزیه‌ناپذیر است»، هشدار داد که تحریم تهران شریان‌های تجاری، ترانزیتی و ثبات کل منطقه را نشانه رفته است و کنار گذاشتن ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی ایران از معادلات، با توسعه پایدار این جغرافیا همخوانی ندارد.
جغرافیای ایران؛ شاهراه اتصال اوراسیا به آب‌های آزاد
در لایه اقتصادی، رئیس‌جمهور بر نقش بی‌بدیل جغرافیای ایران تأکید کرد و یادآور شد که منافع مشترک منطقه در اتصال مسیرهاست، نه رقابت بر سر آن‌ها. پزشکیان اتصال آسیای مرکزی به آب‌های آزاد از طریق بنادر استراتژیک جنوب، به‌ویژه بندر چابهار، را برگ برنده همکاری‌ها دانست و کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب را مکمل‌های یک شبکه واحد ارتباطی خواند؛ اقدامی که به‌طور مستقیم راهبرد بی‌اثر کردن محاصره‌های اقتصادی را تقویت می‌کند.
محیط‌زیست خزر؛ توافق ۵ کشور بر سر بحران مشترک
در حاشیه این اجلاس و در نشست محیط‌زیستی کشورهای ساحلی خزر، پزشکیان با هشدار نسبت به پسروی آب و تخریب زیست‌بوم این پهنه آبی، بر اجرای کامل «کنوانسیون تهران» تأکید کرد. این موضع‌گیری به یک خروجی مشخص انجامید: تشکیل کمیسیون مشترک پنج‌جانبه برای ارزیابی علمی و مقابله هماهنگ با افت سطح آب دریای خزر.
دیپلماسی فشرده در ۶ جبهه؛ از کاخ ریاست‌جمهوری تا رایزنی سه‌جانبه
دستگاه دیپلماسی دولت در جریان این سفر، علاوه بر سخنرانی اصلی، ۶ قالب رایزنی سطح بالا را هدایت کرد:
۱. دیدار با ولادیمیر پوتین: بررسی آخرین تحولات منطقه‌ای، مذاکرات دیپلماتیک و روابط دوجانبه تهران و مسکو.
۲. دیدار با نیکول پاشینیان: تأکید بر حضور شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های زیربنایی ارمنستان و تماس‌های عالی‌رتبه.
۳. دیدار با الهام علی‌اف: ابراز رضایت طرفین از مراحل پایانی پروژه ترانزیتی «آق‌بند - کلاله» و گسترش روابط مرزی.
۴. دیدار با سردار بردی‌محمداف: پیگیری توافقات اقتصادی با کشور میزبان و تسریع در همکاری‌های مشترک.
۵. نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان: تمرکز ویژه بر هماهنگی راهبردی در حوزه دریای خزر و پیوندهای چندجانبه منطقه‌ای.
۶. رایزنی با دبیرکل سازمان همکاری شانگهای: تأکید بر چندجانبه‌گرایی و ضرورت حفظ استقلال نهادهای منطقه‌ای در برابر فشارهای یکجانبه واشنگتن.
فرجام؛ تبدیل جغرافیا به قدرت ملموس اقتصادی
دستاورد نهایی سفر به عشق‌آباد، پیوند دادن هوشمندانه مزیت‌های ژئوپلیتیکی ایران با منافع متقابل همسایگان شمالی بود. ابتکار «CIS+۱» در صورت پیگیری مستمر، نه‌تنها زنجیره ترانزیت و اقتصاد ایران را متنوع و امن می‌سازد، بلکه گامی عملی در شکستن حلقه‌های تحریم و تثبیت نقش غیرقابل‌حذف جمهوری اسلامی ایران در نظم چندقطبی آینده خواهد بود.
