دیپلماسی در بن‌بستِ انتظارات؛ توپِ مذاکره در زمین واشنگتن
اگرچه در روزهای اخیر گمانه‌زنی‌ها و اخبار متعددی درباره تحرکات میانجیگرانه و ارائه بسته‌های پیشنهادی جدید با هدف گشودن گره کور مذاکرات منتشر شده است، اما مواضع رسمی تهران حکایت از آن دارد که جمهوری اسلامی ایران در مقطع کنونی هیچ پیشنهاد تازه‌ای برای عرضه ندارد و تغییر رویکرد عملی ایالات متحده را پیش‌شرط اصلی بازگشت به مسیر دیپلماسی می‌داند.
چراییِ فقدانِ طرح جدید از سوی تهران
تأکید اخیر مقامات ارشد کشور، از جمله اظهارات صریح سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، مبنی بر اینکه «چه جنگ بشود و چه نشود، سیاستهای ما سر جای خودشان هستند و پایان جنگ باید تمامی جبهه‌ها را در بر گیرد»، نشان می‌دهد که دستگاه دیپلماسی کشور قصد ندارد صرفاً در واکنش به ابتکارات مقطعی میانجیگران، دستورکار خود را از نو تعریف کند.
در همین چارچوب، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز در نطق پیش از دستور خود با صراحت اعلام کرد که «ایران حرف جدیدی ندارد». این موضع‌گیری حامل پیامی معنادار به کاخ سفید است؛ مبنی بر اینکه تهران انتظار دارد ایالات متحده پیش از مطالبه امتیازات جدید، با تجدیدنظر در رویکرد خصمانه خود و جبران عملی تعهدات نقض‌شده در برجام، زمینه اعتمادسازی واقعی را فراهم آورد.
طرح دو مرحله‌ای اروپا و تردیدها نسبت به آن
هم‌زمان با این مواضع، منابع دیپلماتیک اروپایی از تلاش ترویجای اروپا (آلمان، فرانسه و بریتانیا) برای ارائه ابتکاری دومرحله‌ای خبر داده‌اند. هدف این طرح، در گام نخست، حل‌وفصل موضوع تنگه هرمز و کاهش محاصره، و در گام دوم، ورود به مذاکرات جامع پیرامون پرونده هسته‌ای و دارایی‌های مسدودشده ایران اعلام شده است. با این حال، کارشناسان مسائل راهبردی بر این باورند که تا زمانی که واشینگتن از زبان تهدید و فشار دست برندارد و اراده‌ای واقعی برای پذیرش خطاهای گذشته خود (از جمله خروج یک‌جانبه از توافق ۲۰۱۵) نداشته باشد، چنین طرح‌هایی نخواهند توانست به نتیجه‌ای پایدار منتهی شوند.
چشم‌انداز پیش‌رو؛ تفاهم یا استمرار تنش؟
تحولات میدانی و دیپلماتیک اخیر، از جمله نشست‌های منطقه‌ای و تحرکات نظامی در پیرامون ایران، نشان‌دهنده شکنندگی فضای امنیتی منطقه است. گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی نیز حاکی از آن است که خروج از این چرخه فرساینده، نیازمند توافقی متوازن است که در آن منافع و امنیت تمامی طرف‌ها تضمین شود.
با این اوصاف، چشم‌انداز دیپلماسی میان تهران و واشینگتن بیش از آنکه به تعدد بسته‌های پیشنهادی میانجیگران وابسته باشد، به میزان آمادگی کاخ سفید برای عبور از رویکرد شکست‌خورده فشار حداکثری و تن دادن به منطق احترام و حقوق متقابل گره خورده است.
