گامِ سختِ آمریکا برای عبور از بحران؛ هرمز و لغو تحریم‌ها در کانون توافق احتمالی
هفته‌ای که گذشت، نقشه دیپلماسی منطقه شاهد یکی از پرترددترین و حساس‌ترین روزهای خود بود؛ روزهایی که در آن رفت‌وآمد میانجی‌های قطری میان تهران و دوحه، نشست مقام‌های ارشد امنیتی در پایتخت و دریافت پیام معاون رئیس‌جمهور آمریکا، فرضیه بازگشت به میز دیپلماسی را تقویت کرد، اما گره‌های کورِ راهبردی همچنان پابرجا ماند.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در گفت‌وگوی صریح خود با شبکه الجزیره، روایت رسمی و روشنی از این تحرکات ارائه داد تا مشخص شود گمانه‌زنی‌های رسانه‌های غربی درباره سازش زودهنگام، با واقعیت میدان فاصله دارد. آنچه در بطن رایزنی‌های اخیر جریان دارد، نه یک مصالحه شتاب‌زده، بلکه نبردی حقوقی و دیپلماتیک بر سر «تقدم تعهدات» و «راه‌کار اجرای شروط بنیادین تهران» است.
آزمون دوحه و انعطاف تاکتیکی تهران
طی روزهای گذشته، رسانه‌های بین‌المللی از نیویورک‌تایمز و رویترز گرفته تا اکسیوس و واشنگتن‌پست، تلاش کردند با انتشار قطعاتی از پازلِ پیام جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، چنین وانمود کنند که دو طرف در آستانه توافقی فراگیر قرار دارند. با این حال، تایید رسمی دریافت این پیام از سوی عراقچی و افشای جزئیاتی پیرامون ابتکار قطری‌ها، ابعاد دیگری از ماجرا را عیان ساخت.
پیشنهاد اولیه قطر برای کاهش زمان اجرای طرح ایران به پنج روز، با انعطاف دیپلماتیک تهران به دو روز تقلیل یافت تا حسن‌نیت جمهوری اسلامی در آزمون دیپلماسی اثبات شود. اما این انعطاف تاکتیکی در تقویم زمانی، هرگز به معنای عقب‌نشینی از مطالبات ماهوی نیست. تهران به وضوح نشان داده است که تقلیل زمان اجرا، شرط کافی برای آغاز مذاکرات نیست، بلکه اصالتِ اجرای تعهدات واشنگتن است که می‌تواند موتور محرک مراحل بعدی باشد.
چهار ضلعی مطالبات ایران؛ از لغو تحریم‌ها تا امنیت هرمز
مواضع اعلام‌شده از سوی دستگاه دیپلماسی کشور نشان می‌دهد که فرمول تهران برای عبور از بحران کنونی، بر چهار ضلع مشخص استوار است:
- لغو تحریم‌ها و احیای معافیت‌های نفتی به عنوان گامی ملموس و غیرقابل بازگشت، نه وعده‌ای برای آینده نامعلوم.
- آزادسازی کامل دارایی‌های مسدودشده، در برابر پیشنهادهای قطره‌چکانی و نمایشی واشنگتن برای خریدهای بشردوستانه.
- الزامات امنیتی منطقه شامل کاهش حضور نظامی ایالات متحده و توقف همه‌جانبه جنگ در جبهه‌های مختلف از جمله لبنان.
- ترتیبات جدید دریایی در تنگه هرمز بر اساس الگوهای تعریف‌شده منطقه‌ای.
این بسته جامع گواهی می‌دهد که نگاه تهران به مسئله امنیت، کاملاً به‌هم‌پیوسته است؛ بازگشایی تنگه هرمز جدای از لغو فشارهای اقتصادی و توقف ماشین جنگی حامیان منطقه‌ای اسرائیل معنا نخواهد داشت.
واشنگتن در دوراهی «تفرقه» یا «تفاهم»
هشدار صریح وزیر امور خارجه به ایالات متحده مبنی بر اینکه «اگر هدف واشنگتن از این پیام ایجاد اختلاف باشد، اشتباه دیگری به کارنامه خود افزوده است»، خط قرمزهای تهران را ترسیم می‌کند. در حالی که ستون‌نویسان آمریکایی از تمایل ونس برای دیدار مستقیم با دبیر شورای عالی امنیت ملی سخن می‌گویند، رویکرد رسمی ایران کاملاً واقع‌بینانه است: تا زمانی که شروط بنیادین تهران پذیرفته نشود، هیچ‌گونه دیدار یا مذاکره‌ای (مستقیم یا غیرمستقیم) در دستور کار نخواهد بود و شکل گفت‌وگوها تنها در انتهای این مسیر تعیین خواهد شد.
چشم‌انداز پیش‌رو؛ دیپلماسی توأم با آمادگی دفاعی
حضور مستمر هیئت‌های دیپلماتیک در دوحه و تهران نشان می‌دهد که مسیر گفتگوها هنوز کاملاً مسدود نشده است. با این حال، دستگاه سیاست خارجی کشور با هوشمندی تمام، میان «فرصت دادن به دیپلماسی» و «آمادگی برای سناریوی شکست» تفکیک قائل شده است.
اکنون توپ در زمین واشنگتن است. اگر کاخ سفید به جای بازی‌های رسانه‌ای و امتیازدهی‌های قطره‌چکانی، آماده پذیرش واقعیتِ شروط عادلانه ایران شود، دیپلماسی شانس بقا خواهد داشت؛ در غیر این صورت، جمهوری اسلامی ایراننشان داده است که برای هر سناریویی آمادگی کامل دارد و امنیت ملی خود را به وعده‌های متزلزل غربی گره نخواهد زد.
