۷۲ ساعت سرنوشت‌ساز برای ایران و آمریکا؛ توافق در آخرین لحظه یا آغاز دور تازه تنش‌ها؟

مذاکرات فشرده ایران و میانجی‌گران قطری در دوحه برای سومین روز متوالی در حالی ادامه دارد که این تلاش دیپلماتیک، در یکی از حساس‌ترین مقاطع تقابل ایران و آمریکا، به آزمونی سرنوشت‌ساز برای سنجش اراده دو طرف در عبور از میدان نظامی و دستیابی به توافق تبدیل شده است.

تهران بار دیگر تأکید کرده است که حاضر نیست زیر فشار نظامی از شروط خود عقب‌نشینی کند؛ در مقابل، واشنگتن نیز باید بسنجد که آیا دور تازه حملات می‌تواند دستاوردی فراتر از هزینه‌های جنگ پیشین داشته باشد؟ ساعات آینده نه فقط برای سرنوشت جنگ و مذاکره، بلکه برای آینده نظم امنیتی منطقه تعیین‌کننده است.

نشانه‌های دوگانه از دوحه و واشنگتن

به گفته مقام‌های آگاه، مذاکره‌کنندگان ایرانی همچنان در دوحه حضور دارند و درباره راه‌های پایان دادن به بحران گفت‌و‌گو می‌کنند. با وجود این، تماس تلفنی اخیر دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در میانه تحرکات دیپلماتیک، پیام متفاوتی مخابره کرد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، این تماس در شرایطی انجام شد که واشنگتن در حال بررسی گزینه‌های ازسرگیری حملات به ایران است؛ با این حال، مقامات ارشد آمریکایی تاکید کرده‌اند که هنوز تصمیم قطعی در این باره اتخاذ نشده است.

این دوگانگی نگران‌کننده، سایه سنگین جنگ را همچنان بر سر میز مذاکره حفظ کرده است: دیپلماسی در جریان است، اما گزینه نظامی از روی میز برداشته نشده است.

هزینه محاسبه‌شده برای بازگشت به جنگ

با وجود تداوم تهدیدها، یک تفاوت راهبردی با مقاطع پیش از جنگ وجود دارد؛ تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که تقابل نظامی نه به حل‌وفصل مسأله ایران منجر شده و نه توانسته تهران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن وادار کند. مخاطرات گسترش درگیری به کل منطقه و پیامدهای سنگین اقتصادی آن، تصمیم برای حمله مجدد را بسیار پیچیده‌تر کرده است.

در تهران نیز، تجربه دورهای قبلی تقابل به معنای نادیده گرفتن احتمال جنگ نیست. مواضع قاطع مقامات کشور و تاکید بر آمادگی برای پاسخ فوری نشان می‌دهد که ایران خود را برای هر دو سناریوی توافق یا جنگ آماده نگه داشته است.

ارزیابی دبیر شعام از روند رایزنی‌ها

در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در تشریح روند رایزنی‌های اخیر با میانجی‌گری قطر و پاکستان، از دریافت آخرین پاسخ‌ها به ابهامات ایران خبر داد. وی با یادآوری اینکه ایران ۷ شرط اصلی (که با احتساب بندهای فرعی به ۱۱ شرط می‌رسد) را مکتوب به طرف مقابل ارسال کرده، تاکید نمود تا زمان تحقق کامل این مطالبات، تغییری در مواضع کشور ایجاد نخواهد شد.

دبیر شعام همچنین درباره نامه اخیر «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با اشاره به تغییر نسبی لحن آن نسبت به مکاتبات پیشین، آن را گامی قابل بررسی ارزیابی کرد، اما تصریح نمود که این تحرکات به معنای عقب‌نشینی از منافع ملی نخواهد بود. به گفته وی، مدیریت هماهنگ دیپلماسی دوران جنگ میان نهادهای عالی نظام و وزارت امور خارجه، زمینه هم‌صدایی کامل بخش‌های سیاسی و نظامی کشور را فراهم کرده است.

نیویورک‌تایمز و المانیتور: تهران با پیشنهاد ونس چه می‌کند؟

رسانه‌های معتبر بین‌المللی از جمله نیویورک‌تایمز و المانیتور در تحلیل‌های خود، نامه معاون رئیس‌جمهور آمریکا به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران را تلاشی برای برقراری ارتباط با چهره‌ای نفوذپذیر در ساختار جمهوری اسلامی توصیف کرده‌اند. به اعتقاد کارشناسان، رد این ابتکار عمل به عنوان یک نمایش سیاسی می‌تواند قماری خطرناک باشد، چرا که با نزدیک شدن به سوم نوامبر، پنجره دیپلماسی ممکن است به‌سرعت بسته شود.

اکنون ۷۲ ساعت آینده مشخص خواهد کرد که آیا پیام‌ها و تماس‌های ردوبدل‌شده به توافقی عملی تبدیل می‌شوند و یا آخرین تلاش‌ها برای مهار دور تازه‌ای از بحران خواهند بود؛ پاسخی که بیش از هر بیانیه سیاسی، در جزئیات میدانی مذاکرات دوحه عیان خواهد شد.