بررسی اسرار عدد چهل و جایگاه آن در اربعین
به گزارش آرانیوز، برگزاری عزاداری‌های ماه محرم به مناسبت شهادت حضرت سیدالشهدا علیه السلام جایگاه ویژه‌ای در آموزه‌ها و مراسم مذهبی ما دارد. در این میان، آموزه‌های دینی تنها به ضرورت برپایی عزاداری عاشورا تأکید نکرده‌اند، بلکه روایات ویژه‌ای درباره لزوم برپایی مراسم اربعین حضرت سیدالشهدا علیه السلام وجود دارد. در این مورد سؤالاتی به ذهن خطور می‌کند، اعم از اینکه ضرورت برپایی مراسم اربعین برای حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام چیست؟ چه رمز و رازی در اربعین آن حضرت نهادینه شده است؟ آیا اصولاً عدد چهل جایگاه خاصی در میان آموزه‌های دینی دارد؟ پرداختن به پاسخ این نوع سؤالات می‌تواند راهگشایی در معرفت و شناخت نسبت به ارزش و شأن اربعین حسینی باشد.
بیشتر بخوانید:
در گفت‌وگویی که با حجت‌الاسلام رضا صدر، استاد حوزه و کارشناس دینی انجام داده ایم به بررسی پاسخ این نوع پرسش‌ها پرداخته است. آن طور که این کارشناس دینی شرح می‌دهد، چنین تلقی را باید رسانه‌ها از میان مردم حذف کنند تا کسی گمان نکند اگر اربعین حضرت سیدالشهدا علیه السلام ارج و مقام والایی دارد، لزوماً عدد چهل هم جایگاه خاصی دارد. بلکه این امام حسین علیه السلام است که حتی به سرزمین کربلا ارزش داده و خاک آن را متبرک کرده است. همان طور که خاک کربلا به‌خودی‌خود ارزش خاصی نداشت، اربعین آن حضرت هم بدون وجود مبارک ایشان تبرکی نداشت.
او تصریح می‌کند که: در آیات قرآن کریم و روایت‌های دینی نقل‌های بسیاری در مورد تلاش برای پرهیز از گناه و ذکر و عبادت در مدت 40 روز وجود دارد تا در این مدت، چنین صفاتی به صورت ملکه برای انسان تبدیل شوند. همچنین دعا کردن برای 40 مؤمن در نماز شب، کامل شدن عقل انسان در 40 سالگی و حفظ کردن 40 حدیث از جمله رمزهای عرفانی این عدد محسوب می‌شود. شاید به همین دلیل باشد که 40 روز بعد از مرگ افراد، یک بار برای آن‌ها مراسمی گرفته می‌شود. در این میان می‌دانیم که حضرت سیدالشهدا علیه السلام دارای مقام و مرتبه بسیار والایی است و ارزش و جایگاه مخصوصی برای خداوند دارد. بر اساس عشق و معرفتی که آن حضرت نسبت به حضرت حق ورزیده و شور و شعوری که برای زنده نگه داشتن راه حق و دین اسلام ایجاد کردند، اربعین حسینی دارای ارزش و قرب خاصی در عالم شده است.
عدد چهل جزء اعداد اسرارآمیز است
اربعین امام حسین علیه السلام به عنوان نمادی از تجلی وحدت شیعیان و مردم حق‌طلب و آزادی‌خواه در دنیا مطرح است. در این میان سؤالی برای بسیاری از مردم به وجود می‌آید که اصولاً چرا چهل روز بعد از شهادت حضرت سیدالشهدا علیه السلام این مراسم پرشور برگزار می‌شود؟
برای پاسخ به این سؤال لازم است در وهله اول شناختی نسبت به عدد چهل داشته باشیم. آن طور که در آموزه‌های دینی آمده است، عدد چهل جزء اعداد اسرارآمیز است. در دوره حیات ما انسان‌ها در دنیا، با بهره‌گیری از معارف دینی در مدت چهل روز، چهل ماه و یا چهل سال می‌توان به دریچه‌های مهمی از دانش و معرفت رسید.
نمونه بارز و مشهودی که در آیات قرآن کریم به حکمت عدد چهل به طور سربسته اشاره شده، مربوط به ماجرای حضرت موسی علیه السلام و میقات آن حضرت است. آنجا که خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِذْ وَاعَدْنَا مُوسَی أَرْبَعِینَ لَیلَةً؛ و (به یاد آورید) هنگامی را که با موسی چهل شب وعده گذاردیم.»
و یا در آیه 142 سوره مبارکه اعراف از این ماجرا این طور یاد می‌کند که: «وَ وَاعَدْنَا مُوسَی ثَلاَثِینَ لَیلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیلَةً؛ و ما با موسی، سی شب وعده گذاشتیم؛ سپس آن را با ده شب (دیگر) تکمیل نمودیم؛ به این ترتیب، میعاد پروردگارش (با او)، چهل شب تمام شد.»
از سوی دیگر یکی از مجازات قوم بنی‌اسرائیل آن بود که سرزمین مقدس به مدت چهل سال برای آن‌ها ممنوع شد و آن‌ها در مدت اجازه ورود به آن را پیدا نکردند: «قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَیهِمْ أَرْبَعِینَ سَنَةً یتِیهُونَ فِی الأَرْضِ فَلاَ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْفَاسِقِینَ؛ خداوند (به موسی) فرمود: «این سرزمین (مقدس) تا چهل سال بر آن‌ها ممنوع است (و به آن نخواهند رسید)؛ پیوسته در زمین (در این بیابان)، سرگردان خواهند بود؛ و درباره (سرنوشت) این جمعیت گنه‌کار، غمگین مباش.» بنابراین طبق آیات قرآن کریم، عدد چهل دارای رمز و راز خاصی است که در معارف دینی و اصول حکمت و عرفان باید این اسرار را جست‌وجو کنیم.
جایگاه عدد چهل در روایت‌های دینی
آیا در سایر آموزه‌های دینی اعم از احادیث و روایات درباره حکمت عدد چهل مطلبی عنوان شده است؟
بله. روایت‌های گوناگونی داریم به این عدد اشاره کرده‌اند. به عنوان مثال در حدیثی درباره آثار و علائم توبه حقیقی می‌خوانیم که رسیدن به حقیقت اخلاص و زهد و انقطاع کامل به اخلاص برای خدا در مدت چهل روز مربوط است: «و من أخلص للَّه أربعین صباحا جرت ینابیع الحکمة من قلبه الی لسانه.» به این معنا که هر کس خود را به مدت چهل شبانه‌روز برای خداوند خالص گرداند، چشمه‌های حکمت از قلب او بر زبانش جاری خواهد شد.
همچنین در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است که فرمودند: «کسی که چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند، خدا او را روز قیامت عالم و فقیه مبعوث کند.» البته دقت کنید که منظور از حفظ حدیث هم به مفهوم از بر کردن آن آمده و هم اینکه تأکید شده که انسان چهل حدیث را بیاموزد، به آن عمل کند، به تدریس آن به دیگران و تفکر در آن مشغول شود و آن را از تحریف محفوظ نگه دارد. چون همین اعمال است که باعث بقای دین و مذهب می‌شود.
یادآوری این نکته هم ضرورت دارد که توجه داشته باشیم اعداد فقط به علت عدد بودن ارزش ویژه‌ای به دست نیاورده‌اند و دلیل نمی‌شود که هر عددی مفهوم و معنای خاصی را به مخاطب انتقال بدهد. بر این اساس دقت شود که اگر عددی مانند عدد چهل که اربعین امام حسین علیه السلام هم به آن اشاره دارد، در معارف و آموزه‌های دینی تکرار شده باید دلیل آن را در جای دیگر جست‌وجو کرد.
امام حسین علیه السلام به خاک کربلا هم اعتبار بخشید
مثالی می‌زنم تا مفهوم مشخص شود. اگر مثلاً عدد هفت در امور دینی ما تکرار شده و در بعضی موارد اعمال دینی بر پایه آن قرار گرفته به این دلیل نیست که حتماً این عدد ارزش و جایگاه خاصی دارد. چنین تلقی را باید رسانه‌ها از میان مردم حذف کنند تا کسی گمان نکند اگر اربعین حضرت سیدالشهدا علیه السلام ارج و مقام والایی دارد، لزوماً عدد چهل هم جایگاه خاصی دارد. بلکه این امام حسین علیه السلام است که حتی به سرزمین کربلا ارزش داده و خاک آن را متبرک کرده است. همان طور که خاک کربلا به خودی خود ارزش خاصی نداشت، اربعین آن حضرت هم بدون وجود مبارک ایشان تبرکی نداشت.
