عراقچی: برجام بدون رفع تحریم‌‌ها برای ما هیچ ارزشی ندارد

به گزارش آرانیوز، سید عباس عراقچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR با اعلام اینکه اگر آمریکا بدون رفع تحریم‌‌ها بخواهد به برجام برگردد، اصلاً برای ایران موضوعیتی ندارد، تأکید کرد که برجامی که رفع تحریم‌‌ها در آن نباشد، اساساً برای ایران فاقد ارزش است.

متن کامل مصاحبه سید عباس عراقچی با پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR که امروز جمعه 24 بهمن‌ماه منتشر شده است، بدین شرح است:

جناب‌عالی به‌عنوان یکی از مسئولین ارشد وزارت خارجه و عضو تیم مذاکره‌‌کننده‌ی هسته‌‌ای، موضع قطعی جمهوری اسلامی در خصوص تحریم‌ها و برجام را برای رؤسا و مسئولین حوزه‌‌های وزارت خارجه‌ی سایر کشورها چگونه تبیین و تشریح می‌‌کنید؟
درخصوص برجام و بازگشت آمریکا به برجام، آنچه که برای ما اهمیت دارد، تعهداتی است که این کشورها در برجام به‌طور مشخص برای رفع تحریم‌‌ها داشته‌ و دارند. برجام بر دو پایه قرار دارد؛ یک پایه اقدامات هسته‌‌ای ایران است که در یک دوره‌ی زمانی مشخص صورت می‌‌گیرد و دیگری تحریم‌‌های علیه ایران است که طرف مقابل باید برگرداند، طبیعتاً هرکدام از این دو پایه وجود نداشته باشد، برجام موضوعیت خودش را از دست می‌‌دهد، بنابراین، بازگشت آمریکا به برجام برای ما زمانی اهمیت دارد که منجر به رفع تحریم‌‌ها شود. وقتی می‌‌گوییم رفع تحریم‌‌ها، منظور همه‌ی تحریم‌‌هایی است که هم در برجام پیش‌‌بینی شده و بعد از خروج آمریکا از برجام دوباره وضع شده و هم  تحریم‌‌هایی که جدیداً وضع شده و عنوانش عوض شده است، این موضع کاملاً منطقی است. آنچه که ما الآن داریم در کاهش تعهداتمان انجام می‌‌دهیم، عکس‌‌العمل به اقداماتی است که آمریکا انجام داده است، بنابراین، اگر آمریکا می‌‌خواهد که به برجام برگردد و برجام دوباره شکل اصلی خودش را پیدا بکند، طبیعی است که آن‌ها باید برگردند و تحریم‌‌های خودشان را بردارند، همان‌‌طوری که رهبر انقلاب هم فرمودند راستی‌‌آزمایی شود و ما مطمئن بشویم، بعد دوباره به تعهدات خودمان باز خواهیم گشت.

در صحبت‌هایتان به انواع تحریم‌‌ها با عناوین جدید اشاره کردید که به ملت ایران تحمیل شده است. این تحریم‌ها چیست؟ تحریم‌‌های هسته‌‌ای و تحریم‌‌های بعد از خروج آمریکا از برجام به‌چه‌نحوی هستند؟ رهبر انقلاب گفتند که اگر آمریکایی‌‌ها بدون رفع تحریم‌‌ها بخواهند به برجام برگردند، ممکن است برای ما ضرر هم داشته باشد، این مسئله را هم برای ما تبیین کنید.
ببینید، اگر آمریکا بدون رفع تحریم‌‌ها بخواهد به برجام برگردد، اصلاً برای ما موضوعیتی ندارد. برجامی که رفع تحریم‌‌ها در آن نباشد، اصلاً برای ما هیچ ارزشی ندارد که آمریکا برگردد یا برنگردد. به‌طور طبیعی اگر آمریکا می‌‌خواهد دوباره عضوی از برجام باشد، این عضویت باید با همه‌ی تعهداتش باشد؛ یعنی وقتی عضویتش معنا پیدا می‌‌کند که به تعهدات خودش به‌عنوان یک عضو عمل بکند. اگر قرار باشد برگردد و به تعهداتش عمل نکند، از نظر ما اساساً برنگشته است و عضویتش محقق نشده است.

امّا رفع تحریم‌‌ها شامل همه‌ی تحریم‌‌هایی است که اولاً در برجام پیش‌‌بینی شده و باید آمریکا برمی‌‌داشت، ثانیاً تحریم‌‌هایی است که بعد از خروج آمریکا از برجام جدیداً وضع شدند و ثالثاً تحریم‌‌هایی است که با ترفند حقوقی سعی کردند عناوینش را عوض کنند و شکل جدیدی بدهند. خب، می‌‌دانید در توافق برجام تمامی تحریم‌‌هایی که (تحریم‌‌های شورای امنیت، اتحادیه‌ی اروپا، آمریکا، دستورات اجرایی رئیس‌‌جمهور و قوانین کنگره) به‌‌خاطر برنامه‌ی هسته‌‌ای علیه ما وضع شده بود باید برداشته می‌شد، این قانون برجام است و در توافق‌نامه هم پیش‌‌بینی شده است، بنابراین، همه‌ی این تحریم‌ها باید برداشته شود؛ امّا بعد از خروج آمریکا از برجام یک‌‌سری تحریم‌‌های جدید‌‌تری گذاشته شد که از نظر ما همه‌ی این تحریم‌ها مشمول همین خواهد شد و باید برداشته شود.

بعضی از تحریم‌‌ها را هم سعی کردند که عنوان جدیدی بدهند که ربطی به هسته‌‌ای ندارد، بلکه به‌دلایل دیگری است که از نظر ما قابل پذیرش نیست؛ لذا معیار ما خیلی روشن است و باید وضعیت تحریم‌‌ها دقیقاً به ژانویه‌ی سال 2017 برگردد؛ یعنی هر تحریمی که در آن تاریخ نبوده، الآن هم نباید باشد، این معیار کاملاً روشنی است، اگر این‌چنین شد، بعد از راستی‌‌آزمایی، جمهوری اسلامی به تعهداتش برمی‌‌گردد.

آمریکا در یک مقطعی از برجام به‌شکل موقت تحریم‌ها را رفع کرد، امّا نقض عهد کرد و بعد حتی تحریم‌‌ها را هم چند برابر کرد. اگر ما بخواهیم برای رفع تحریم‌‌ها راستی‌‌آزمایی کنیم، از جهت فنی، حقوقی و سیاسی چه اقداماتی را می‌‌توانیم انجام بدهیم که راستی‌‌آزمایی شکل بگیرد؟
برای راستی‌‌آزمایی باید تأثیر رفع تحریم‌‌ها در عمل مشاهده شود. طبق برجام آن‌ها موظف‌اند تحریم‌‌های خودشان را رفع کنند، حالا بعضی از تحریم‌‌ها لغو و بعضی‌‌ به‌دلیل ویژگی‌‌های فنی که دارد متوقف می‌‌شود و روی کاغذ انجام می‌‌شود؛ یعنی دستوری است که رئیس‌‌جمهور امضا می‌‌کند که این یک بحث است؛ امّا اینکه در عمل چه تأثیری می‌‌گذارد بحث بعدی است. آنچه برای ما اهمیت دارد، تأثیر رفع تحریم‌‌هاست نه لزوماً رفع تحریم‌‌ها. رفع تحریم‌‌ها یک امضای روی کاغذ است، ولی تأثیر رفع تحریم‌ها در میدان اتفاق می‌‌افتد. برای ما مهم نیست که آمریکا امضا می‌‌کند که ایران بتواند نفت بفروشد یا تحریم خودش را بر نفت ایران برمی‌‌دارد یا متوقف می‌‌کند، بلکه مهم این است که نفت ما فروش برود و مشکلات مربوط به حمل‌و‌نقل، بیمه‌‌ و همه‌ی مسائل جانبی‌‌اش حل بشود، درواقع نفت ما به دست خریدار برسد و مبلغش از طریق بانک به دست ما برسد. این تأثیر رفع تحریم‌‌هاست که در عمل باید خودش را نشان بدهد. اگر این پروسه اتفاق بیفتد، ما می‌‌توانیم بگوییم که تحریم‌‌ها واقعاً برداشته شده است.

بعضی از تحریم‌‌ها هم در عمل آثار فوری دارند، مثلاً مبادلات بانکی سریع انجام می‌شود. اگر این‌چنین باشد، معلوم می‌‌شود که تحریم برداشته شده است؛ امّا بعضی از تحریم‌‌ها آثارش کمی طولانی‌‌تر است، فرض کنید اگر تحریم سرمایه‌‌گذاری در ایران برداشته ‌شود، اثرش وقتی معلوم می‌‌شود که یک شرکت خارجی علاقه‌‌مند به سرمایه‌‌گذاری در ایران به کشور بیاید و کارش را شروع کند. معمولاً شرکت‌‌ها برای سرمایه‌گذاری مطالعاتی دارند و چند ماه باید مطالعه کنند و شریک ایرانی پیدا بکنند و به تفاهم و قرارداد برسند، بعد سرمایه‌شان منتقل شود.

راستی‌‌آزمایی به‌لحاظ فنی، حقوقی، سیاسی و اقتصادی، کار آسانی نیست و ویژگی‌‌های خودش را دارد. بعضی از موارد احتیاج به زمان دارد و بعضی از موارد سریع‌‌تر انجام می‌‌شود؛ ولی ما باید آثار رفع تحریم‌‌ها را در عمل مشاهده کنیم تا مطمئن بشویم که تحریم‌‌ها برداشته شده است.

با توجه به اینکه اشاره کردید برای ما آن چیزی که در عمل اتفاق می‌‌افتد مهم است، ولی آمریکایی‌‌ها حتی در دولت اوباما هم عدم پایبندی به جسم و روح برجام را نشان دادند؛ یعنی اگرچه یک‌‌سری اقدامات شکلی یا موقت را داشتند، امّا همان موقع هم سعی می‌‌کردند در سرمایه‌گذاری شرکت‌‌های اقتصادی در ایران اختلال ایجاد کنند و شرکت‌‌های اروپایی را بترسانند، نظر شما دراین‌باره چیست؟
این یک واقعیتی است که آمریکایی‌‌ها به تحریم‌کردن معتاد شده‌اند؛ یعنی تحریم به ابزار اصلی‌‌شان در مراودات جهانی تبدیل شده است، فقط هم علیه ایران نیست، بلکه علیه همه به‌کار می‌‌گیرند. تحریم ابزاری در دست سیاست خارجی آمریکا برای رسیدن به اهدافش است و این ابزار را به‌آسانی از دست نمی‌‌دهد. آمریکا‌یی‌ها در برجام قبول کردند که خیلی از تحریم‌‌ها برداشته شود. اما آمریکایی‌ها در عمل شروع به یک‌‌سری کارشکنی‌‌هایی کردند که مزایای استفاده‌ی ایران از برجام را حتی‌‌الامکان کم بکنند؛ حتی در دوره اوباما هم این اتفاق افتاد. اگر خاطرتان باشد اعمال ویزا علیه افرادی بود که به ایران سفر می‌‌کردند؛ یعنی تعدادی از کشورها با آمریکا قراردادی دارند که اتباع آن‌ها فکر می‌‌کنم تا نود روز می‌‌توانند بدون ویزا سفر کنند. کنگره یک قانونی تصویب کرد که اگر کسی به ایران رفته باشد، دیگر از این مزیت برخوردار نیست و باید ویزا بگیرد و به آمریکا برگردد. این اعمال تحریم در ظاهر علیه ایران نبود، بلکه در باطن ترساندن کسانی بود که برای همکاری‌‌های اقتصادی و تجاری می‌‌خواستند به ایران بیایند؛ چون می‌‌ترسیدند با آمدن به ایران و برای رفتن به آمریکا دیگر ویزا به آن‌ها ندهند.

این کار درواقع کارشکنی و تحریم مخفی بود که با روح برجام تعارض داشت. با روح برجامی که قرار بود تحریم‌‌ها را بردارد و همکاری‌‌های تجاری و اقتصادی با ایران به حالت عادی برگردد. آن موقع ما همین بحث را مطرح کردیم و به اینکه آمریکا کارشکنی و موانع در راه اجرای دقیق رفع تحریم‌‌ها و عادی‌شدن همکاری‌‌های اقتصادی با ایران ایجاد می‌‌کند، اعتراض کردیم. این کار در دوره‌ی اوباما اتفاق افتاد و در دوره‌ی ترامپ هم همه چیز تمام شد. البته در مجموع بین دولت دموکرات یا جمهوری‌‌خواه خیلی فرقی نیست و تحریم به ابزاری در سیاست خارجی آمریکا تبدیل شده است و کار اصولی و اساسی که ما باید انجام بدهیم، گرفتن این ابزار از دست آمریکاست.

اخیراً مجلس و دولت در کاهش بخشی از تعهدات برجامی جمهوری اسلامی و شروع مجدد غنی‌‌سازی بیست درصد اقداماتی انجام دادند، یکی از موضوعاتی هم که رهبر انقلاب به آن اشاره کردند بحث «تعهد در مقابل تعهد» و اقدامات متناظر است، به‌نظر شما این اقدامات چه کمکی می‌تواند به تیم دیپلماسی و تأمین منافع ملی ما بکند و ما از این ابزار قدرت به‌چه‌نحوی می‌‌توانیم استفاده کنیم؟
کاهش تعهدات عین منافع ملی است و لزوماً برای اینکه ابزاری در دست مذاکره‌کنندگان باشد، نیست. منافع ملی ما اقتضا می‌‌کرد که این کار را انجام بدهیم. وقتی آمریکا از برجام خارج شد و تحریم‌‌های خودش را برگرداند، ما بنا به‌دلایلی تا یک‌سال صبر کردیم و به دیگر اعضای برجام فرصت دادیم که به قول‌‌های خودشان برای جبران نبودن آمریکا در برجام عمل کنند، ولی در راه‌‌حل‌‌های عملیاتی که قول داده بودند، ناتوان ماندند، بنابراین، منافع ملی ما اقتضا می‌‌کرد که ما تعهداتمان را در مقابل بازگشت مجدد تحریم‌‌ها کاهش بدهیم. برای ما ضمانت اجرای برجام این است که هر موقع احساس کردیم طرف مقابل تکالیف و تعهدات خودش را انجام نمی‌‌دهد، ما هم تعهدات خودمان را کنار بگذاریم.

ماده‌ی 36 برجام این اختیار را به ما می‌‌دهد که به‌صورت کلی یا جزئی تعهدات خودمان را کاهش بدهیم، ما هم از این سازوکار استفاده کردیم و تصمیم گرفتیم که تعهدات خودمان را پله‌پله کاهش بدهیم و در پنج مرحله به‌غیر از بحث نظارتی‌‌ این کار را کردیم؛ یعنی در بحث‌‌های اجرایی ما همه‌ی تعهدات خودمان را در حوزه‌ی غنی‌‌سازی و غیره کنار گذاشتیم و فقط قسمت تعهدات نظارتی ما در برجام باقی مانده است که این هم طبق قانون مجلس، اگر خواسته‌‌های قانون برآورده نشود، متأثر می‌‌شود، به‌نظر من این کار عین منافع ملی بود و باید هم انجام می‌‌شد. الآن هم که آمریکا به بازگشت به برجام تمایل پیدا کرده، اگر ما این کار را انجام نمی‌‌دادیم، قطعاً در شرایط بسیار سختی قرار می‌‌گرفتیم و آمریکا در موضع زیاده‌‌طلبی‌اش باقی می‌‌ماند.