مروری بر وضعیت کمی و کیفی نشریات علمی/آمار استنادات پژوهشگران ایرانی فاجعه‌بار است!/چگونه برخی با وجود مسئولیت‌، مقالات زیادی دارند؟

به گزارش آرانیوز، دکتر شهرام صدقی در خصوص دلایل بروز مشکلات و ضعف‌های مقالات علمی گفت: کشور ما جزو کشورهای پیشرو در زمینه تولید مقاله است و سالانه جزو پنج کشور اول در این زمینه بوده است، اما باید در خصوص این مسئله آسیب‌شناسی انجام شود و رسانه‌های آکادمیک و شبه آکادمیک، این موضوع را بررسی کنند.

استاد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در پاسخ به سوالی در مورد این‌که «آیا تاکید بسیار بر چاپ مقاله، در بروز این مشکلات اثرگذار بوده»، توضیح داد: به دلیل حضورم در گروه آینده‌نگری و نظریه‌پردازی فرهنگستان علوم پزشکی، با این مسائل آشنا هستم. در این گروه هم اکثر اساتید متفق‌القول هستند که مشکل از این‌جاست که ساختار پژوهش ما به جای آن‌که مشکل محور و به دنبال حل مسائل جامعه باشد، دارای ساختاری اداری است.

وی عنوان کرد: برای مثال در دانشگاه‌ها، به جای این‌که برای تصویب پروپوزال‌ها به این نکته توجه شود که این تحقیق چقدر برای جامعه سودمند است، بیشتر به روال اداری توجه می‌کنند. شاید بسیاری از مسائل اصلاً نیاز به انجام پژوهش نداشته باشد! ولی خیلی این مسائل مورد توجه نیست. دلایل دیگری نیز در این موضوع نقش دارند. یکی دیگر از این موارد بی‌انگیزه‌شدن اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان است. البته این موضوع هم ناشی از نحوه اداره مراکز پژوهشی است.

عضو کارگروه آینده‌نگری، نظریه‌پردازی و رصد کلان سلامت فرهنگستان علوم پزشکی افزود: در فراخوان اعضای هیئت‌علمی تنها شرایط عمومی افراد بررسی شده و به طور جدی به شرایط تخصصی توجه نمی‌شود. مثلا باید عنوان شود که نیاز به فردی است که روحیه تیمی داشته باشد و آن فرد باید نمونه‌هایی از برنامه‌های همکاری تیمی و مستندات آن در مدارک خود بیاورد؛ ولی اصلا چنین مواردی عنوان نمی‌شود!

این پژوهشگر به انتصابی بودن پست‌های مهم در دانشگاه‌ها اشاره کرد و گفت: در آیین‌نامه‌ اداره امور دانشگاه‌ها، تمام پست‌های دانشگاه، انتصابی است و اصلا به موضوعات علمی و ... توجه نشده است. مثلا عنوان نشده که معاون پژوهشی دانشگاه، چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد. همین‌ آیین‌نامه‌ها ساختار پژوهش کشور را به یک ساختار اداری و بخشنامه‌ای تبدیل کرده است.

عضو هیات علمی دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران عنوان کرد: مشکل دیگری که باعث شده ما به سمت تولید مقاله برویم، آیین‌نامه‌هایی هستند که مدام تغییر می‌کنند. این بی‌ثباتی در قواعد و ضوابط حاکم در حوزه پژوهش، مشکلات این بخش را بیشتر کرده است.

آغاز موج جدیدی از مهاجرت اعضای هیئت‌علمی به دلیل مشکلات معیشتی

وی ادامه داد: همچنین مسائل معیشتی دانشجویان و اعضای هیئت علمی نیز در این موضوع نقش داشته است. اخیراً شاهدیم که متاسفانه با کم‌توجهی و کم‌لطفی مسئولین در رده‌های مختلف، موج جدیدی از مهاجرت در بین اعضای هیئت‌علمی در حال رخ دادن است. این‌ها مسائلی هستند که رسانه‌ها باید به آن‌ها بپردازند. اعضای هیئت‌علمی سرمایه‌های این مملکت هستند و سرمایه زیادی صرف شده تا به این درجه برسند. واقعاً حیف است که ما انگیزه‌های آن‌ها را از بین ببریم.

وی تاکید کرد: هر زمان سیاست‌گذاری خوبی انجام دادیم، توانستیم که به خوبی مشکلات را از بین ببریم. مانند فعالیت‌های برخی دانشگاه‌ها و اقداماتی که معاونت علمی‌وفناوری ریاست جمهوری انجام داده است. درست که کار شود، نتیجه درستی هم گرفته می‌شود.

عدم حمایت از نشریات علمی داخلی، باعث عقب‌افتادن آن‌ها شده

این استاد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در خصوص وضعیت نشریات علمی و مقالات کشور گفت: در سطح کلان، نگرش ما معیوب است و فکر می‌کنم که این نوع نگرش مفید نبوده است. به دلیل مشارکتی که با سازمان‌های مختلف داشتم، بحث انتشارات علمی را رصد می‌کنم. برای مثال؛ حدود ۱۵۰ سال چاپ مقالات پزشکی در ایران را رصد کردیم. از اولین مقاله که توسط یک افسر انگلیسی مربوط به گزارش یک مورد بیماری «اسکلرودرمی» (Scleroderma) (نوعی بیماری نادر و پیش رونده روماتیسمی) منتشر شده تا اخیراً که به‌طور میانگین سالانه بیش از ۲۰ هزار مقاله در حوزه سلامت تولید می‌شود. ما این موضوع را رصد و آسیب‌شناسی کردیم و روش‌های افزایش کیفیت مقالات را مورد بررسی قرار دادیم. در سال جاری تا امروز ۲۷ هزار و ۱۴۸ مقاله در حوزه سلامت منتشر کرده‌ایم.

وی با بیان این‌که ما سالانه حدود ۴۰ هزار مقاله در سطح بین‌المللی منتشر می‌کنیم، ادامه داد: به‌عنوان مثال ۴۳ هزار و ۷۶۳ مقاله در سال جاری میلادی در همه زمینه‌های علمی به‌نام ایران ثبت شده است و حدود دو ‌سوم از این مقالات، مربوط به حوزه پزشکی است. ما ۱۵ سال قبل که اینترنت به این شکل رایج نبود، با تمام مشکلات، حدود ۲۵ مجله پزشکی داشتیم که در «مدلاین»؛ بزرگ‌ترین پایگاه تخصصی مقالات پزشکی، نمایه می‌شدند. این در حالی است که آن زمان انتشار مقالات ما در یک سال به دو هزار مقاله هم نمی‌رسید.

برخی نشریات خارجی، مغرضانه مقالات ایرانی را رد می‌کنند

وی افزود: در صورتی که الان با این‌که تعداد انتشار مقالات ما تا این حد افزایش یافته و حجم انتشارات ما ۱۰ برابر شده، ولی؛ تعداد مجلات نمایه‌شده ما در مدلاین، هنوز ۱۱ عنوان است. چرا این اتفاق افتاده؟! چرا بخشی از مقالات و تولیدات علمی ما صرف تقویت مجلات داخلی نشده که آن‌ها ارتقاء پیدا کنند؟!