عملکرد قوه قضائیه در سال ۱۴۰۰ در حوزه زندان و زندانی؛ توسعه جایگزین‌های حبس و کاهش بازداشت غیرضرور
دوره تحول و تعالی قضائی دوره تلاش گسترده برای پایین آوردن ورودی زندان‌ها با استفاده از روش‌هایی چون مجازات‌های جایگزین حبس، جلوگیری از بازداشت‌های موقت غیرضروری و استفاده بیشتر از پابندهای الکترونیک همراه شده است. 
به گزارش آرانیوز، رئیس قوه قضائیه در سال 1400 و از ابتدای قبول مسئولیت ریاست دستگاه قضائی، همواره ارتقاء وضعیت زندان‌ها و زندانیان سراسر کشور را در زمره اولویت‌های خویش قرار داده و بر «سرکشی‌ها و بازدیدهای مستمر مقامات قضائی از زندان‌های سراسر کشور»، «ایجاد شرایط و بستر اصلاح، تربیت و بازاجتماعی شدن زندانیان»، «اشتغال زندانیان»، «حبس‌زدایی»، «اعمال تأسیسات ارفاقی»، «اعطای مرخصی‌های مناسبتی و ویژه» و «ایجاد ترتیبات فنی و قضائی برای استفاده از پابند الکترونیک در قبال محکومان واجد شرایط قانونی» تأکید جدی نموده است.
اشتغال‌زایی بیش از 50درصدی برای زندانیان، حمایت مادی و معنوی از خانواده‌های آنان با راه‌اندازی سامانه‌هایی نظیر «حمایت»، آزادسازی گسترده زندانیان در قالب عفوهای مناسبتی، اجرای طرح پایش و غربالگری زندانیان در زندان‌های کشور، اعطای مرخصی‌های مکرر در راستای حفظ سلامت زندانیان در دوران کرونا، تشدید مراقبت‌های پزشکی و بهداشتی از زندانیان برای مصون ماندن آنها از کرونا، انجام ده‌ها اقدام پیشگیرانه ضدکرونایی در زندان‌های سراسر کشور، سرکشی مستمر مسئولان قضائی و قضات از زندان‌ها و...، اهم اقدامات تحولی صورت‌گرفته در حوزه زندان‌بانی کشور است که در سال 1400 با قوت بیشتری استمرار یافته است.
بازدیدهای مستمر رئیس قوه قضائیه از زندان‌ها
محسنی اژه‌ای در 8 ماه مسئولیت خود از شش زندان در کشور شامل زندان مرکزی ایلام (24 تیرماه 1400)، زندان رجایی‌شهر کرج (اول مردادماه 1400)، زندان اوین (15 مردادماه 1400)، زندان دماوند (19 شهریورماه 1400)، زندان مرکزی مشهد (هشتم بهمن‌ماه 1400) و زندان مرکزی اصفهان (21 بهمن‌ماه 1400) بازدید نمود و ضمن دیدار چهره به چهره و گفت‌وگو با زندانیان از جمله زندانیان بندهای امنیتی و محکومان حوادث آبان 98، از بند دادگاه ویژه روحانیت و کارگاه اشتغال‌زایی زنان زندانی نیز بازدید نمود.
رئیس قوه قضائیه ساعات تحویل سال 1401 را نیز به بازدید از زندان ساری اختصاص داد.
رئیس قوه قضائیه در زمینه تحول در نظام زندان‌بانی بر چه مواردی تأکید داشته است؟
رئیس قوه قضائیه در دوره تحول و تعالی ضمن بازدیدهای مکرر خود از زندان‌ها، توصیه‌های مؤکدی برای رعایت حقوق زندانیان و نیز تأمین نیازهای زندان‌بانان مطرح نمود.
تأکید به قضات و دادسراهای سراسر کشور درخصوص پرهیز از صدور قرار بازداشت موقت تا حد امکان، استفاده از مجازات‌های جایگزین حبس در راستای کاهش جمعیت کیفری، جلوگیری از صدور آرای خلاف شرع و قانون به‌صورت ریشه‌ای، جداسازی محل نگهداری افراد بازداشت موقت از زندانیان، ضرورت نگهداری زندانیان دسته‌بندی و تفکیک شده، حل مشکل کمبود قاضی ناظر در زندان‌ها با ارائه راهکارهایی نظیر به‌کارگیری چهار حقوقدان همراه با یک قاضی برای نظارت بر یک زندان، تشکیل تیمی برای جلب رضایت اولیای دم در پرونده‌های قصاص با مشارکت مسئولان سازمان زندان‌ها و دادستانی، تأکید به رئیس سازمان زندان‌ها درخصوص دریافت گزارش مستمر از وضعیت زندان‌ها و عدم اکتفا به گزارش‌های فصلی، تسریع در پاسخ به استعلامات قاضی ناظر زندان، دستور پیرامون تشکیل تیمی قضائی و بررسی فوری و استخراج سریع پرونده‌های زندانیان متقاضی بررسی، از جمله مهم‌ترین تأکیدات و دستورات حجت الاسلام والمسلمین محسنی اژه‌ای در جریان این بازدیدها بود.
29هزار بازدید حضوری در 5 ماه
علاوه بر رئیس قوه قضائیه، در طول هشت ماهه اخیر دوره تحول و تعالی قضائی، رؤسای کل دادگستری‌ها و دادستان‌های سراسر کشور نیز به صورت مستمر از زندان‌ها و ندامتگاه‌های حوزه قضائی تحت پوشش خود بازدید و سرکشی به عمل آوردند؛ به‌گونه‌ای که در بازه زمانی تیر تا آبان ماه 1400، افزون بر 29000 بازدید از زندان‌های سراسر کشور توسط مقامات قضائی اعم از رؤسای کل دادگستری‌ها، دادستان‌ها و قضات، صورت گرفت که طی آن شمار قابل توجهی از زندانیان مشمول امکانات ارفاقی نظیر مرخصی‌های پایان حبس، قرار گرفتن در فهرست عفو مشروط، اعطای آزادی مشروط، تعلیق و نظام نیمه‌آزادی تحت نظارت سامانه الکترونیکی و... شدند.
