در شرایطی که سایه سنگین تحولات نظامی بر فراز منطقه خیمه زده و ارتش‌های ایالات متحده و اسرائیل سودای دور تازه‌ای از ماجراجویی را در سر می‌پرورند، تهران کارت بازی جدید و راهبردی خود را رو کرده است؛ گزینه‌ای که این بار نه تاسیسات سخت‌افزاری، بلکه شریان‌های نامرئی دیجیتال و عصب‌های حیاتی اقتصاد مدرن را در خلیج‌فارس و تنگه هرمز هدف قرار می‌دهد.
۱. تنگه هرمز؛ از گذرگاه انرژی تا گلوگاه دیجیتال
با اوج‌گیری تنش‌ها و نزدیک شدن به آنچه مقام‌های نظامی از آن به عنوان «مرحله سوم جنگ» یاد می‌کنند، هشدارهای صریحی از سوی مقامات ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مطرح شده است. خطوط ارتباطی زیردریایی و فیبرهای نوری که تا پیش از این حاشیه‌ای امن داشتند، اکنون به عنوان «اهداف جدید و مشروع» در محاسبات دفاعی ایران تعریف شده‌اند.
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه، اخیراً با اشاره به عبور هفت کابل اصلی اینترنت از بستر تنگه هرمز، از رونمایی اهداف و تسلیحات جدید در آستانه ورود به فاز تازه مناقشه خبر داد. در همین راستا، مقام‌های امنیتی ایران به خبرگزاری رویترز تأیید کرده‌اند که در صورت تداوم تجاوزات، تهران ابزارهای لازم برای قطع این کابل‌ها و حتی مختل کردن روند طولانی‌مدت تعمیر آن‌ها را در اختیار دارد و دیگر هیچ «خط قرمزی» مانع پاسخ متقابل نخواهد بود.
۲. خلیج‌فارس زیر ذره‌بین؛ چه کسی بیشترین ضربه را می‌خورد؟
بر اساس داده‌های کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها و مؤسسه «تلجئوگرافی»، اگرچه تنها کمتر از یک درصد از پهنای باند بین‌المللی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و تأثیر جهانی این قطع ارتباط ممکن است محدود به نظر برسد، اما این گذرگاه برای اتصال دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج‌فارس حکم رگ حیات را دارد.
کشورهای منطقه طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی برای تبدیل شدن به هاب‌های جهانی هوش مصنوعی، رایانش ابری و اقتصاد دیجیتال انجام داده‌اند. شبکه‌های حیاتی مانند «AAE-1»، «فالکن» و «گلف بریج» به این منطقه متصلند. قطع این شریان‌ها می‌تواند نه‌تنها سرعت اینترنت را فلج کند، بلکه تراکنش‌های کلان مالی، تجارت الکترونیک و زیرساخت‌های ابری غول‌هایی نظیر آمازون و مایکروسافت را در امارات و بحرین زمین‌گیر سازد.
در همین رابطه، وزارت خارجه قطر هشدار داده است که بیشترین ترکش این اقدام، پیش از آنکه دامن‌گیر واشنگتن یا تل‌آویو شود، اقتصادها و زیرساخت‌های خودِ منطقه از جمله ایران را نشانه خواهد رفت. با این حال، تحلیلگران معتقدند هدف اصلی تهران از طرح این تهدید، ایجاد فشار حداکثری از سوی کشورهای خلیج‌فارس و شرکت‌های بزرگ چندملیتی بر دولت آمریکا برای مهار سیاستهای تنش‌زای آن است.
۳. امکان‌پذیری فنی؛ از نظریه تا اجرای میدانی
از منظر تخصصی، آیا قطع کابل‌های زیردریایی در آب‌های کم‌عمق تنگه هرمز ممکن است؟ پروفسور آلسیو پاتالانو، استاد راهبرد در کینگز کالج لندن، پاسخ روشنی به این پرسش می‌دهد: «نه‌تنها این کار امکان‌پذیر است، بلکه سال‌هاست که ابعاد فنی آن کاملاً روشن بوده است.»
کابل‌های زیردریایی برای تسهیل دسترسی و تعمیر، ناگزیر از گذرگاه‌های کم‌عمق (کمتر از ۱۰۰ متر) عبور می‌کنند. در چنین مناطقی، غواصان مجهز یا سامانه‌های زیرسطحی خودکار و تجهیزات پیشرفته می‌توانند به‌سادگی به بستر دریا دسترسی پیدا کنند؛ درست مشابه سناریوی تاریخی خطوط لوله نورد استریم.
کارشناسان تأکید می‌کنند که این تهدید را نباید به شکل یک کلید ساده «روشن و خاموش» دید. چالش اصلی، فراتر از خودِ برش کابل‌ها، ایجاد مانع در مسیر تعمیر آن‌هاست؛ امری که با افزایش هزینه‌های بیمه، کارشکنی‌های لجستیکی و دشواری حضور شناورهای تخصصی در منطقه جنگی، می‌تواند قطعی اینترنت و اختلالات داده‌ای را ماه‌ها به درازا بکشاند.
نتیجه‌گیری
تهدید به هدف‌گیری کابل‌های زیردریایی، پیامی روشن و بی‌پرده به اردوگاه غرب و متحدان منطقه‌ای آن است: جنگ در جغرافیا و ابعاد تازه‌ای تعریف شده که در آن، دارایی‌های دیجیتال و سوداگران سرمایه‌های فناورانه نیز مصون نخواهند ماند. ایران با این سناریو نشان داده که جعبه ابزار بازدارندگی‌اش فراتر از مرزهای انرژی است و هرگونه محاسبه اشتباه، هزینه‌های دیجیتال سنگینی را به کل منطقه تحمیل خواهد کرد.
